AFET ANINDA ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERE
YARDIM

Yakın zamanda ülkemizde yaşanan deprem, çığ felaketleri sonrasında afet sonrası kurtarma çalışmalarının ve afet öncesi planlamaların önemini bir kere daha görmüş olduk. Afetler, maruz kalan tüm bireylerin yaşamında farklı izler bıraksa da normal koşullarda bile engelleyici çevresel faktörlerle baş etmek durumunda kalan özel gereksinimli bireyleri daha savunmasız ve yaşamları için büyük risk durumu haline getirmektedir. Afet öncesi ve sonrası özel gereksinimli bireylere yönelik alınan önlemler, oluşturulan kurtarma planlarının ve verilecek hizmetlerin planlanması hayati bir önem taşımaktadır.

Afetler günümüzde, olayların kendisinden çok hazırlıksız toplumların yüzleşmek zorunda oldukları durumlar haline gelmiştir. Afetlerde toplumun etkilenme biçimi, şiddeti ve etkiye verebildikleri yanıtlar farklı olmakla birlikte özellikle başta doğal afetler olmak üzere hangi tür olay olursa olsun en fazla etkilenecek grup özel gereksinimli bireylerdir. Bu nedenle yapılacak hazırlık çalışmalarında özel gereksinimli bireyler dikkate alınmalıdır. Normal gelişim gösteren bireylerden farklı olarak, zihinsel, görme, işitme, bedensel yetersizliği ile dil ve konuşma bozukluğu olan, dikkat eksikliği ve hiperaktivite problemi olan, öğrenme güçlüğü çeken, otistik ya da üstün zekâlı bireyler, özel gereksinimi olan bireyler olarak ifade edilmektedir(Varış ve Hekim, 2017). Çoğu zaman afet sonrası nüfusun en az beşte biri afetten önceki durumdan daha zor durumda yaşamaya başlamakta, afet sonrası ortaya çıkan kaosta yaşam rutinleri kesintiye uğradığı için zarar görmektedir. Afet anında ve sonrasında özel gereksinimli bireye yardım etmek onların ihtiyaçlarına uygun özel yöntem, hazırlık ve uzman kişiler gerekmektedir. Bir afet durumunda, özel gereksinimli bireylerin diğer bireylerden daha fazla zorlukla karşı karşıya kalacağı düşünüldüğünde özel gereksinimli bireylerin günlük yaşam, kurtarılma, sığınak vb. konularda yaşadıkları bu gibi zorlukların acil durum planlamalarında göz önünde bulundurulması gerekmektedir (Kırıkkaya ve Gerdan, 2018).

Afet öncesi alınması gereken önlemler arasında ilk olarak, özel gereksinimli bireylerin tanımlanması ve yerlerinin belirlenmesi yer almaktadır. Bu aşamada özel gereksinimli bireylerin kendileri, özel gereksinimli bireylere yönelik organizasyonlar yer almalıdır. Özel gereksinimli birey için vazgeçilmez olan araç-gereçlerin(tekerlekli sandalye, ilaç, solunum cihazı vb.) bir listesinin ve bu listedekilerin olduğu bir çantanın oluşturulması önemlidir. Bu süreçte gerekirse bireyin doktorundan da yardım alınabilir. Örneğin; varsa sürekli kullandığı ilaçlar ve afet durumunda temin edilemezse alması gereken dozun ne oranda azaltılması gerektiği gibi en kötü durum senaryosunda yapılması gerekenlerin belirlenmesi


gerekmektedir. Bireyin özel ihtiyaçlarını belirten ve üzerinde taşıyabileceği bir kartın hazırlanması (tıbbi uyarılar, varsa iletişim sorunları ve acil durumda aranması gereken kişilerin bilgisi gibi) ev, okul ve işyeri gibi özel gereksinimli bireyin çoğunlukla zamanını geçirdiği yerlerde yedeklenmesi alınması gereken diğer önlemlerdir. Diğer bir konu ise özel gereksinimli bireyin afet alanından tahliye edilmesi ve özellikle yalnız yaşayan bireyler için yerel destek sistemlerinin oluşturulması ve bu sürecin yöneltilmesi gerekmektedir. Ayrıca aynı engeli olan kişilerin ve ailelerin birbirleriyle iletişim içinde olmaları, gerekli durumlarda benzer ihtiyaçlarının, araç ve gereçlerin paylaşılmasını sağlar. Daha sonra özel gereksinimli bireyler için afet durumuna hazırlık eğitimleri düzenlenebilir. (Hatipoğlu-Sümer, 2014).

Türkiye’nin de imzalamış olduğu ‘Engellilerin Haklarına ilişkin Sözleşme’ göre özel gereksinimli bireylerin günlük hayatta olduğu gibi afet durumunda da hizmetler ve kamuya yapılan uyarılara eşit erişim sağlanması bir haktır(Engellilerin Haklarına ilişkin Sözleşme, 2007). Afet durumunda etkili iletişim sisteminin oluşturulması, özellikle görme ve işitme engelli olan vatandaşların olay, son durum, tahliye, barınak, güveli bölgeler gibi bilgelere erişimlerinin sağlanması gerekmektedir. Yayın akışlarında verilen bilgilerin, duyuruların alt yazılı ve işaret dili tercümanı aracılığıyla verilmesi gerekmektedir. Aynı şekilde görme engelli bireyler için de görsel duyuruların (el ilanı, duvarlara asılan duyurular gibi) sesli olarak verilmesi, haritaların ve ilgili resimlerin betimlenmesi gerekmektedir. Tekerlekli sandalye kullanan kişilerin tahliyesine ve afet durumlarında özel ihtiyaçlarının neler olduğunun da önceden belirlenmesi gerekmektedir (McGuire, Ford ve Okoto, 2007).

Afet sonrası normalleştirme süreci tüm bireyler için ilerletildiği gibi özel gereksinimli bireyler için de özel olarak planlanıp yürütülmelidir. Örneğin, okullarda öğrenime devam eden özel gereksinimli öğrenciler için bilgi verme, kaynak sağlama (tekerlekli sandalye ya da diğer gereksinimler), iletişim kurma ve rutinin tekrar oluşturulmasına yardım etme gibi destekler normalleştirme sürecinde önemli katkı sağlamaktadır (Hatipoğlu-Sümer, 2014). Kısacası, afet öncesi, afet durumu ve sonrasında yapılan bütün plan ve hizmetler özel gereksinimli bireyleri de içine alan onların ihtiyaçlarını kapsayacak şekilde yapılmalıdır.



Psikolojik Danışman
Ayşıl AĞAYA



KAYNAKÇA

Hatipoğlu-Sümer, Z. (2014). Afetlerde engelli bireylere yönelik psiko-sosyal destek hizmetleri. Ö. Erdur-Baker ve T. Doğan (Editörler), Afetler, krizler, travmalar ve psikolojik yardım içinde (s.221-226). Ankara.

Kırıkkaya, B. E. ve Gerdan , S. (2018). Engelli ve engelli adayı bireylerin bir afet anında nasıl davranacaklarına ilişkin görüşleri. Resilience,2(2), 123-129.

McGuire, L.C., Ford, E.S. ve Okoro, C.A. (2007). Natural disasters and older US adults with disabilities: implications for evacuation. Disasters, 31(1),49-56.

Varış, Y.A. ve Hekim, M. M. (2017). Özel gereksinimli bireyler ve müzik eğitimi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(3), 29-42.

http://www.ttb.org.tr/mevzuat/index.php?option=com_content&view=article&id=686:engelle r-haklarina-k-slee&catid=6:uluslararasylge&Itemid=36

Bakmak istersen...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir