Afet Etiği

Dünyamız şimdilik canlılar olarak bizlerin yaşamını sürdürebileceği en uygun gezegendir. Dünya’nın içyapısında ve atmosferinde meydana gelen olaylar her zaman bizim lehimize olmamaktadır.

İnsanlar için fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel kayıplar doğuran, normal yaşamı ve insan faaliyetlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen, etkilenen topluluğun yerel imkân ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal, teknolojik veya insan kökenli olayların sonuçlarına “afet” denilmektedir. Afetlerin beklenmeyen bir anda, beklenmedik bir hızda ortaya çıkması, afet yönetimini olağan durum yönetim koşullarından farklılaştırır. Afet durumlarının oluşturduğu olağan dışı koşullarda, yasal düzenlemeler ve diğer dışsal denetim mekanizmaları çoğu zaman yetersiz kalır. Afetlerde hem yönetimler için hem de bireyler için etik ilkeler daha önemli hale gelir. Etik, insana ne yapması ya da yapmamasını öneren değer yargılarının biçimlendirdiği davranışlardır. Etik, doğruyu yanlıştan ayırabilmek için gelişmiştir. Olağan durumlarda kullanılan ve toplumsal olarak uymakta çok fazla sıkıntı yaşanmayan etik ilkelerin, afet durumlarında da devam etmesi beklenir ancak afetlerin oluşturduğu koşullar çok sayıda etik sorun ve ikileme neden olabilmektedir. Afet yönetiminin etik sorunları hizmetinin etkinliğini azaltmakla birlikte birey ile yönetim arasındaki güven ilişkisini olumsuz etkilemekte, bireyleri yasalara ve kurallara uymamaya ve etik dışı davranmaya yönlendirebilmektedir. 

Afet yönetiminin etik ilkeleri bilimsel verilere dayanarak; 

  1. Toplumun afetlere karşı direncini arttıracak nitelikte olması gerekir. 
  2. Afet yönetiminde etkinliğin sağlanması adına hem idareye hem de topluma yol gösterici olmalıdır.
  3. Afet yönetiminde kamu idaresi başta olmak üzere, sivil toplum, özel sektör ve toplumdan hiç kimse sorumluluktan kaçmamalı, sorumluluklar devredilemez olmalı, herkes üzerine düşen görevi etkin bir şekilde yerine getirmelidir.
  4. İnsan onurunu koruyan ve insan haklarını dikkate alan yaklaşımlarla birlikte, etnik kültür ve dini inançlara bağlı hassasiyetler önemsenmelidir.

Afet yönetiminin etik ilkeleri, kamu idaresinin, yöneticinin ve bireylerin uyması gereken ilkeler olarak sınıflandırılabilir.

İdarenin Etik Sorumlulukları

  • Ayrımcılık ve kayırmacılığın önüne geçmeli, katı ve hiyerarşik bir yönetim anlayışından ziyade, toplumla işbirliği içerisinde, katılım mekanizmalarını kullanan, şeffaf ve hesap verebilir bir yönetim anlayışını benimsemelidir.
  • Toplumun afetlere karşı direncini arttırmalıdır. 
  • Afet yönetiminde idare, hiçbir yönetim aracının, afet riskinin ve zarar görebilirliğin azaltılmasının yerine geçemeyeceğinin bilincinde olmalıdır. 
  • Toplumun tüm kesimlerini afet risklerinden korumakla birlikte, risk yönetimi maliyetinin, özellikle yoksulların yaşam standartları üzerinde baskı oluşturmasına izin vermemelidir. 

Yöneticinin Etik Sorumlulukları

Başarılı bir afet yönetimi için yöneticilerin kararları zamanında, doğru ve toplum yararına alması beklenir. Özellikle kıt kaynakların kullanımında, yöneticinin takdir yetkisi son derece önemlidir. Ayrıca yönetici, afet döneminin öncesi ve sonrasında risk yönetimini oldukça iyi sağlamalıdır.

Bireyin Etik Sorumlulukları

Afet durumlarında bireylerin, olağan durumlarda olmayan yeni haklar kazanmaları ile birlikte sorumlulukları da artar. Afet anları, tüm bireylerin her zamankinden daha fazla işbirliği ve dayanışma içerisinde olmalarını gerektirir. Bireyler olağan durumlardaki ayrıcalıklarının afet anlarında da devam etmesini beklememeli, kaynakların kişisel çıkarlardan ziyade toplumsal fayda için kullanılmasına dikkat edilmelidir.

AFETLERDE ETİK İKİLEMLER VE SORUNLAR

Afet yönetiminde birçok kurum, grup ve insan görev almakta ve iyi niyet ilkeleri ile görev üstlenmektedir. Ancak örgütsel işleyiş ve kurumsal yapı farklılığı, iletişim problemleri, afetlerde hizmet sunumlarında tutarsızlığa ve koordinasyonsuzluğa neden olabilmekte ve iyi niyet ve fedakarlıkla görev yapan bu gruplar ya da kuruluşlar arasında çatışmalar çıkabilmektedir. Afet yönetimi ve mağdurlar arasında yaşanan sorunlar ise hizmetlerin kalitesini doğrudan etkilemekte, mağdurların beklentilerini farklılaştırabilmekte, yeni kriz alanlarına neden olmaktadır. Afet yönetiminde sık karşılaşılabilecek etik ikilemleri, 

  • Risk yönetimi ve kalkınma ikilemi, 
  • Kıt kaynakların dağıtımı sırasında yaşanan ikilemler, 
  • İnsani yardımların yapılması sırasında karşılaşılan ikilemler olarak sıralanır.

Risk Yönetimi ve Kalkınma İkileminde; kalkınma politikalarında, afet riskinin olasılık ve yıkıcı etkisini etkileyecek yatırımlardan uzak durulmalı, ülke çıkarları adına riskli yatırımlara karar verilecekse, karar verme süreçlerine halkın etkin katılımı ve yatırımlarla ilgili sosyal kabul sağlanmalıdır. Yatırımlarla, afet risklerinde oluşacak değişimler ve kullanılacak olan risk yönetimi araçları hakkında toplum bilgilendirilmelidir.

İnsani Yardımların Yapılması Sırasında Karşılaşılan İkilemlerde; idare yardımların gerçekten ihtiyacı olanlara ulaştırılması için düzenleme ve organizasyonları yapmak ve bu konuda normatif alanı düzenlemek zorundadır. Afetlerde uluslararası yardımlaşma ile ilgili kararlarda, ülke yönetimleri tarafından yardımın kabul ya da ret edilmesi şeffaf ve verilere dayalı olarak verilmeli, yönetici kibrinden uzak durulmalıdır.

Son olarak bir de afet mağdurlarına değinmek istiyorum. Afetlerin yıkıcılığından dezavantajlı gruplar, toplumun diğer tüm kesimlerinden daha fazla etkilenir. Özellikle çocuklar, engelliler ve yaşlılar için afet yönetiminin tüm aşamalarında koruyucu önlemler geliştirmek, hem idarenin hem de toplumun önemli etik sorumlulukları arasında olmalıdır. 

Sonuç olarak başarılı bir etik yönetimini sağlamak için hem bürokrasiye, Sivil Toplum Kuruluşlarına hem de toplum olarak bizlere birçok görev düşmektedir. Burada önemli olan durum her grup kendine düşen sorumluluğun farkında olup ona göre afet öncesinde-sırasında-sonrasında doğru davranımlarda bulunmalıdır.

KAYNAKÇA

Ekşi, A. (2015). Afet Yönetiminde İçsel Denetim Aracı Olarak Etik. International Journal of Economic and Administrative Studies, Yıl:8 Sayı:15.

Medikal Arama Kurtarma Derneği; https://www.medak.org.tr/faydali-bilgiler/afet-ve-turleri/ 

Özdemir, M. (2008). Kamu Yönetiminde Etik. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7 ):179-195.

KISMET EYİGÜN 

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikoloji Bölümü 4.sınıf Öğrencisi

Bakmak istersen...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir