ÇOCUK YETİŞTİRME TARZININ YETİŞKİNLİĞE ETKİSİ

Kişilik bireyin doğuştan getirdiği ve sonradan kazanılan özelliklerin tamamıdır. Çocuk yetiştirme süreci kişiliğin sonradan kazanılan özelliklerin büyük kısmını oluşturmaktadır. Ebeveynler çocuklarını yetiştirirken onların kişiliklerini de çok fazla etkilemektedirler. İlk çocukluk döneminde çoçuğun yaşadıkları yetişkinlikte kişiliği haline gelmektedir. 

Yapılan bu  araştırma ebeynlerin çocuk yetiştirme tutumlarının çocuklarının kişiliğine etkisini inceleme amacı taşımaktadır. Bu amaçla oluşturulan alan yazına bakmak gerekmektedir.

  1. Kişiliği Oluşturan Ailesel Faktörler

Kalıtsal özellikler nasıl her yeni doğan çocuğun birbirinden farklı olmasını sağlıyorsa, çocuğa bakım tarzları da bu doğal farklılıkların artmasına ya da azalmasına neden olmaktadır. Her toplumda aileden aileye bakım ve yetiştirme yöntemleri olmakla birlikte, belli bir toplum içinde bunlar, bazı ortak özellikler taşımakta (geleneklerde olduğu gibi) ve toplumun bu ortaklaşmış özellikleri ve gelenekleşmiş tutumları, çocuk kişiliğine sindirilmektedir.

Yeni doğan çocuğun besleniş tarzı, kültürel alış-verişinde ilk yaşantılardan biridir. Süt veriş biçimi, süresi, zamanının ayarlanması kültürden kültüre değişmektedir. Amerikalı antropolog Margaret Mead’de çocukta karşılaşılan beslenme ve bakım tarzlarının yetişkin kişiliği üzerindeki rolünü göstermek için, ilkel toplumlarda yaptığı araştırmalarda, önemli bulgular yayınlamıştır.

Baumrind (1971), farklı aile tiplerinin çocuk yetiştirme tutumlarının bireyin psikolojik özelliklerini etkilediğini belirtmektedir. Rohner (2008) ise farklı aile tutumlarının çocuğun kabul ya da reddedilmeyi algıladığını belirtmiştir. Farklı ana baba tutumlarının bireyleri farklı yönde etkilemesi görülmektedir.

Ebeveynin tüm tutumları her şeyde olduğu gibi benlik saygısında da çok önemli ölçüde katkısı vardır. Benlik kavramı (self concept) bireyin kendisi ile ilgili algılarının, yüklemelerinin, geçmiş yaşantılarının, gelecekle ilgili hedeflerinin ve sosyal rollerinin zihinde temsili, kavramsal ben olarak odaklaşmasıdır.

  1. 2. Ebeveyn Faktörünün Kişilik Gelişimine Etkisi İle İlgili Yapılan Araştırma

Binnur Yeşilyaprak (1993) tarfından Ankara il merkezinde 720 lise 2. Sınıf öğrenciyle yapılan kişilik gelişimi araştırma sonucuna göre:

  • Yerleşim yerinin,  cinsiyete göre kişilik gelişimini köyde, küçük şehirde veya büyük şehirde yetişmeye göre daha olumlu etkilediği anlaşılmıştır. Kasabada yetişen kızlar, diğer gruplara göre daha içten kontrollü bir kişilik yapısına sahip olduğu görülmüştür. küçük şehirde yetişmenin ise kızlarda değil ama erkeklerde kişilik gelişimi açısından olumlu bir faktör olduğu elde edilen bir diğer sonuçtur.
  • Yapılan analizler sonucu annenin eğitim düzeyi ile özellikle kız öğrencilerin kişilik yapısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Buna göre annenin eğitim düzeyinin yükselmesiyle birlikte bu durumun kız çocuklarının kişilik gelişimini olumlu yönde etkilediği görülmektedir. Babanın eğitim düzeyi ile gencin kişilik özellikleri arasındabir ilişki saptanamamıştır.
  • Anne ve baba tutumlarının derecelerine göre (düşük, orta veya yüksek olmasının) gencin kişilik gelişiminde etkili olup olmadığı incelenmek üzere yapılan varyans analizleri sonucunda – babanın koruyuculuk davranışı hariç-bütün tutumlarının kişilik gelişimi ile ilgili olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlara göre; çocuğa ilgi ve şefkat göstermesinin, çocuğu desteklenmesinin-ona amaçlarına ulaşması için yardım etmenin ve tutarlı disiplinin derecesi arttıkça çocuğun kişilik gelişimi olumlu yönde olmakta, genç, içten kontrollü bir kişilik yapısı geliştirebilm ektedir. Tersine koruyuculuğunun, fiziksel ve duygusal cezalandırmanın, çocuğa okul derecesi arttıkça çocuğun kişilik gelişimi olumsuz yönde olmakta ve bu gençler dıştan yönetilen bağımlı bir kişilik yapısı geliştirmektedirler.

Yukarıda yapılan araştırmalara ve Binnur Yeşilyaprak’a göre sağlıklı bir kişilik gelişimi için aile ortamı; çocuğa sevgi veren, girişim yeteneğini ve özgüveni geliştirebilmesi için onu destekleyen bir ortam olmalıdır. Çocuğa göre ayrım yapmadan değer veren bağımsızlığı ve kendini geliştirmeyi sağlayıcı bir ortam olmalıdır. Fiziksel cezaların ve duygusal sömürünün kullanılmadığı bir ev ortamı olmalıdır.

Psikolojik Danışman

Gökhan DEMİR 

Yararlanılan Kaynaklar

Aktu, 2016 Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2016; 8(2):162-177 doi: 10.18863/pgy.12690

Akça, 2012 Genç Yetişkinlikte Algılanan Anne – Baba Tutumlarının Kendini Toparlama Gücü ve Benlik Saygısı Arasındaki İlişki Yüksek Lisan Tezi

İlbars, 1987 Kişiliğin Oluşumunda Kültürel Etmenler

Yeşilyaprak, 1993 Kişilik Gelişiminde Ailesel Faktörlerin Etkisine ilişkin Bir Araştırma Cılt:1 Eylül-Aralık 1993

Bakmak istersen...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir