Sosyal Hizmet Nedir? Sosyal Çalışmacı Kimdir? Sosyal Hizmetin Çalışma Alanları Nelerdir?

SOSYAL HİZMET NEDİR?

Uluslararası Sosyal Hizmet Okulları Birliği (IASSW) ve Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Federasyonu (IFSW)’nun tanımına göre sosyal hizmet: “(Toplumsal) iyilik halini artırmak amacıyla sosyal değişime, insan ilişkilerinde sorun çözmeye, güçlenmeye ve özgürleşmeye katkı sağlayan bir meslektir. Sosyal hizmet, insan davranışı ve sosyal sistem teorilerini kullanarak insanların çevreleriyle etkileşime girdikleri noktalara müdahale eder. Sosyal hizmet disiplini için insan hakları ve sosyal adalet ilkeleri temel önemdedir (akt: NISCC, 2003).

 

Sosyal hizmet, sosyal değişme ve kalkınmayı, sosyal içermeyi, insanların güçlendirilmesi ve özgürleşmesini hedefleyen uygulama temelli bir meslek ve akademik bir disiplindir. Sosyal adalet, insan hakları, ortak sorumluluk ve farklılıklara saygı sosyal hizmet için temeldir. Sosyal hizmet mesleği, insan ve toplum bilimleri ve yerel bilgiden oluşan eklektik bilgi temeli aracılığıyla insan refahını iyileştirmek için bireyleri ve sistemleri bir araya getirir (IFSW ve IASSW, 2014).

“Sosyal hizmet bireylerin sosyal işlevselliğini sağlamaya ve geliştirmeye çalışır. Sosyal hizmetin misyonu, tüm insanları potansiyellerini tam olarak kullanabilir hale getirmek, yaşamlarını zenginleştirmek ve onların işlevsiz olmalarını önlemektir. Meslek olarak sosyal hizmet sorun çözme ve değişme üzerine odaklanır. Sosyal hizmetin amaçları, insanların sorun çözme, baş etme ve gelişimsel kapasitelerini artırmak, insanlara kaynak, hizmet ve fırsat sağlayan sistemler ile insanları buluşturmak, insanın etkileşimde bulunduğu sistemler üzerine odaklanmak, sosyal politikanın geliştirilmesine ve ilerlemesine katkıda bulunmak, risk altındaki grupları güçlendirmek ve sosyal adaleti geliştirmek, profesyonel bilgi ve becerileri geliştirmek ve bunları sosyal hizmet uygulamasına aktarmaktır” (SHUDER adına derleyen Doç.Dr.Elif GÖKÇEARSLAN ÇİFCİ ve Arş.Gör. İrfan DOĞAN, Ocak 2016).

Tüm bu tanımlardan yola çıkılarak söylenebilir ki sosyal hizmet mikro, mezzo ve makro düzlemde sosyal refah ve adaletin sağlanmasını amaçlayan, “çevresi içinde birey” anlayışıyla bireysel düzlemden başlayarak, bireyin sorun çözme ve problemlerle baş etme kapasitesini geliştirerek işlevselliğinin artmasına yardımcı olan, gerektiğinde bireyi veya grubu kaynaklarla buluşturan,  hizmetlere ulaşmalarını sağlayan, özellikle risk altında bulunan kadın, yaşlı, engelli, çocuk, LGBTİ+ grupları güçlendirerek sosyal adaleti ve fırsat eşitliğini ve koruyucu önleyici müdahalelerle olası sorunların önüne geçerek risk gruplarının sistem içinde değişimini sağlayan uygulamalı bir bilim dalıdır. Sosyal hizmet ve sosyal hizmetler arasında çok önemli bir ayrım mevcuttur. Sosyal hizmetler, insanların ihtiyaçları olan tüm insani hizmetleri içermektedir. Aklımıza gelebilecek çeşitli hizmetler sosyal hizmetler içerisinde yer almaktadır. Ancak sosyal hizmet,  yasal yükümlülükleri olan kendine ait bilgi, beceri ve değer perspektifinde hareket eden birey, grup ve toplum düzleminde sosyal refah ve adaleti sağlamak için müdahaleler gerçekleştiren “insana insan olduğu için değer veren” bir bilim ve bir meslektir.

 

SOSYAL ÇALIŞMACI KİMDİR?

Sosyal çalışmacı; birey, aile, grup ve toplumun sorun çözme ve baş etme kapasitelerini geliştirerek psiko-sosyal işlevselliğin sağlanması, onarılması, korunması ve geliştirilmesi; sosyal değişimin desteklenmesi; sosyal politika ve programların insan ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla planlanması ve uygulanmasının sağlanması yönünde insan davranışına ve sosyal sistemlere ilişkin kuramlardan yararlanarak sosyal hizmete özgü yöntem ve tekniklerle uygulamayı yerine getiren meslek elemanıdır. (http://www.sh.hacettepe.edu.tr/tr/menu/genel_tanitim-10)

 

Sosyal çalışmacı unvanı kazanmak için üniversitelerin 4 yıllık eğitim veren Sosyal Hizmet bölümlerinden mezun olmak gerekmektedir.

Sosyal Çalışmacının Rol ve İşlevleri

Bağlantı Kurucu: Müracaatçıyı değerlendirme ve kaynak sağlama, hizmete yönlendirme, hizmet sistemleri arasında bağlantı kurma

Savunucu: Müracaatçı ve müracaatçı gruplarının haklarını savunma işlevi

Öğretici/Eğitici: Sosyal yaşam becerileri öğretme, davranış değişikliği sağlama, önleyici hizmetler sağlama

Danışman: Psikososyal değerlendirme, sosyal işlevselliği sağlama ve koruma, terapötik uygulama

Vaka yöneticisi: Müracaatçıyı değerlendirme, hizmeti planlama, destek sağlama, takip ve koordinasyonu sağlama

İş yükü yöneticisi: Çalışma planı hazırlama, zaman yönetimi, kalitenin sürdürülmesi, bilgi işleme

Personel geliştiricisi: Çalışanların oryantasyonu, personel yönetimi, süpervizyon ve konsültasyon

Yönetici: Yönetim, kurum içi ve dışı eşgüdüm, politika ve program geliştirme, program değerlendirme

Sosyal Değişim Ajanı: Sosyal sorun ve sosyal politika analizi, toplumun ilgisini harekete geçirme, sosyal kaynakların geliştirilmesini sağlama

Profesyonel: Kişisel ve mesleki gelişimi sağlama, mesleğin güçlendirilmesi

(ZENGİN Oğuzhan ve ÇALIŞ Nurullah, Sosyal Hizmet Uzmanlarının Mesleki Uygulamaları ve Çalışma Koşulları, Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 28/1, (2017):51

 

SOSYAL HİZMETİN ÇALIŞMA ALANLARI

Türkiye’de sosyal politika alanında önemli sorunlar yaşanmaktadır. Ekonomik ve sosyal yapılanmanın hızla değişmesine ayak uydurmakta güçlük çeken sosyal politika modelleri, güncel sorunlara çözüm üretmekte yetersiz kalmaktadır. Kentsel nüfusun büyük ölçüde artmasına paralel olarak ortaya çıkan istihdam, konut, barınma, ulaşım vb. sorunlar bunların başında gelmektedir. Sorunlar birbirlerini tetikleyip beslerken, çözüm üretmekle sorumlu kurum ve kurallar, işlevselliklerini giderek yitirmekte, kısıtlı görev alanlarına hapsolarak, merkeziyetçi bürokratik sınırların ötesine geçememektedirler. (Tepav,2010) Bu yüzden sosyal hizmetlere doğal ve sosyal nedenlerle ihtiyaç duyulmaktadır. Doğal nedenler çocukluk, yaşlılık gibi yaş evresinin belirli dönemlerinde, ya da engellilik gibi sahip olunan fiziksel –zihinsel yetilerin var olan toplumsal yapılanmada bireyin varlığını sürdürmesi için dezavantaj oluşturması şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Sosyal nedenler ise toplumun yapısal örgütlenişinden ya da toplumsal yaşamın ortaya çıkardığı sosyal sorunlarla ifade edilmektedir.(Tepav,2010)

Türkiye’de sosyal hizmet uygulaması gerçekleştiren kurum/kuruluşlar incelendiğinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın yanı sıra; Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Yükseköğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu, Üniversiteler, Belediyeler, İl Özel İdareleri ve Sivil Toplum Kuruluşları gibi pek çok kurum/kuruluş karşımıza çıkmaktadır. Bugün Türkiye’de tek bir çatı altında kurumsallaşma çabaları içinde olan sosyal hizmetler; hemen her müracaatçı profiline uygun olarak mikro, mezzo ve makro düzeylerde gerek kamu kurumları, gerek özel sektör kuruluşları gerekse sivil toplum kuruluşları (STK) tarafından sağlanmaya çalışılmaktadır.(Selçik ve Güzel, 2016)

Sosyal çalışmacılar (social worker) sosyal alanlarda birçok yerde çalışma olanağı bulabilmektedir. Bu alanlar:

 

  • Sağlık alanı (Health social work)
  • Eğitim alanı (Educational social work; school social work)
  • Adalet alanı (Forensic social work)
  • Çalışma ve sosyal güvenlik alanı (Work and social security)
  • Sosyal hizmet, sosyal yardım alanı (Social services and social aid)

Sosyal çalışmacılar kamu ve özel hastanelerde sosyal servislerde, yatalak, kronik, geçici hastanede yatan hastaların sosyal sağlıklarından sorumludur. Bu kapsamda sadece hastalarla değil onların sağlıklarını etkileyen aileleriyle de çalışır, çevre koşullarıyla da ilgilenirler.

Sosyal çalışmacılar kreşten üniversitelere kadar tüm eğitim öğretim kurumlarında öğrencilerin çevreye uyum, sosyal denge, verimlilik gibi hedeflere uygun olarak okul sosyal çalışması yaparlar. İlk, ortaokul ve liselerde ders verimlerinin artması, dersleri etkileyen aile sorunlarının çözülmesi, öğrencinin sağlıklı sosyal çevre oluşturabilmesi için çalışırlar.

Sosyal çalışmacılar adalet birimlerinde, mahkemelerde aile, birey, grup ve toplulukta sosyal boyutlu adalet yapılanması yönünde mahkemelerde çalışırlar. Tutuklu ve hükümlülerin yanı sıra aileleriyle de çalışırlar.

İşsizlerin ve toplumu genel yapısına uyum sağlamayan kimselerin topluma kazandırılmaları, bu süreç içinde sosyal yardım hizmetlerine katılma, onların iş edinmeleri, iş ortamına alıştırılmaları için çalışırlar.

 

Şu şekilde kısaca sıralanabilir:

  • Hastanelerde, sağlık ocaklarında; ATAUM’larda çalışırlar.
  • İlk, ortaokul ve liselerde, üniversitelerde SKS’lerde (Sağlık, Kültür, Spor Daire başkanlıklarında);
  • Çocuk ve aile mahkemelerinde çalışırlar.
  • Kreş, engelli bakım merkezleri, huzurevleri, kadın sığınmaevleri, gençlik merkezleri gibi sosyal hizmet kuruluşlarında çalışırlar.
  • Sosyal yardım birimlerinde çalışırlar.
  • Engellilerle ve yaşlılarla, onların aktif ve engelsiz yaşayabilmeleri için her düzlemde çalışmalar yaparlar.
  • Akıl ve zihin hastalığı olanlarla ya da üstün zekâlı çocuklarla, onları topluma uyumlu ve verimli duruma getirmek için özel çalışmalar yaparlar.
  • Topluma uyum sağlamakta sıkıntı çeken alkoliklerle, bağımlılarla, saldırganlarla, boşa çıkmış emeklilerle, LGBTİ’lerle, gebe kadınlarla çalışırlar.
  • Kadın çalışmaları yaparlar, kadını güçlendirme çalışmaları ve şiddet gören kadınlarla (ve onlara şiddet gösterenlerle) çalışmalar yaparlar.
  • Sadece çocuk ve kadın değil her insanın cinsel sömürüsüne karşı birey, grup, aile ve topluluk düzleminde çalışmalar yaparlar.
  • Gençlik, akran ve çete gruplarıyla, sokak çocuklarıyla kapalı ve açık mekânlarda çalışır, onları topluma kazandırmaya çalışırlar. (Street social work).
  • Sosyal çalışmacılar evsizler, yurtlarından göç ederek ülkemize göç eden sığınmacı, mülteci ve göçmenlerle güvenli bir yere yerleştirilmeleri ve her türlü haklarına ulaşabilmeleri için ve bu arada çeşitli sosyal sorunlarının çözülmesi için çalışırlar.
  • Meslek edindirme gibi benzeri iş ve eğitimlerde topluma uyum, ailesini destekleme ve güçlendirme çalışmaları yaparlar.
  • Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler; Sağlık; Milli Eğitim, Adalet bakanlıklarında bürokratik makamlarda çalışırlar.
  • Belediyelerin sosyal hizmet birimlerinde çalışırlar.
  • Uluslararası sosyal çalışmalar ya da ulus aşırı sosyal çalışmalar yaparlar.

Bu çalışmalarda çalışma özneleri sadece bu kişiler olmaz. Bu tür kişileri olumsuz etkileyenlerle de çalışırlar ve olumsuz sosyal çevre koşullarının iyileştirilmesi için çalışmalar yaparlar. (https://sbf.istinye.edu.tr/tr/bolumler/sosyal-hizmet/sosyal-calismacilar-nerelerdecalisir)

Genel itibariyle kuruluşlardan bahsedersek şöyle bir liste oluşturulabilir:

  • Aile Araştırma Kurumu, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Devlet Planlama Teşkilatı, Sosyal Yardımlaşmayı Dayanışmayı Teşvik Fonu Genel Sekreterliği;
  • İl ve İlçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları, Sosyal Hizmet Merkezleri, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri, Göç İdaresi
  • Cezaevleri, Aile ve Çocuk Mahkemeleri;
  • Emekli Sandığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, Milli

Savunma Bakanlığı ve bağlı birimlerinde, İçişleri Bakanlığı ve bağlı birimlerinde gibi kamu kurumları;

  • Kamu veya özel sektöre bağlı Hastaneler, Sağlık Ocakları, AMATEM,
  • Sevgi Evleri, Huzurevleri, Engelli ve Yaşlı Rehabilitasyon Merkezleri, Toplum Sağlığı

Merkezleri, Kadın Sığınma Evleri;

  • Yaşlı Dayanışma Merkezleri, Sokak Çocukları Merkezleri, Anaokulu, İlkokul, Ortaokul ve liseler;
  • Sivil toplum kuruluşları ile vakıflar gibi birçok kurum ve kuruluşta görev alırlar.(http://www.hurriyet.com.tr/gundem/sosyalhizmet-bolumunun-calisma-alanlari-nerelerdir-40905875 )

Günümüzde küresel düzeyde yaşanan sosyo-ekonomik ve kültürel gelişmelere paralel olarak ortaya çıkan çok boyutlu sosyal sorunlarla başa çıkmada, kendine özgü çalışma alanı ve multidisipliner yapısı nedeniyle sosyal hizmet mesleğinin bir çözüm alternatifi sunabileceğine yönelik inanç giderek güçlenmektedir. Bu durum sosyal hizmet mesleğinin çalışma alanlarını ve boyutlarını da etkilemektedir. Küresel düzeyde yaşanan gelişmelerle birlikte tüketici hakları, LGBTİ hareketi, vatandaşlık, feminizm ve ekoloji gibi yeni toplumsal hareketler de sosyal hizmetin çalışma alanı içine girmiştir. Bugün postmodernizmin etkisiyle doktorluk, mühendislik veya avukatlık gibi diğer pek çok mesleğin belirli bir alanda uzmanlaşmaya yönelmesine karşın; multidisipliner bir yapıya sahip olan ve insanı çevresi içinde bir bütün olarak ele alan sosyal hizmet mesleği post-modernizme karşı bir eleştiri ortaya koymaktadır. Bilgi, beceri ve değer temelinde yükselen bu mesleğin uygulayıcıları olan sosyal çalışmacıların, gerek müracaatçılara yönelik uygulamalarda gerekse alan ile ilgili diğer çalışmalarda bütüncül yaklaşımları kullanmaya devam etmeleri oldukça önemlidir. Bu tarz bir yaklaşım, sosyal çalışmacıların farklı dinamiklerden oluşan kurumsal ve toplumsal yapıları da anlamasını kolaylaştırarak, mesleğin tüm çalışma alanlarını kapsayacaktır.(Selçuk ve Güzel, 2016)

                                                                                 

                                                                                                                                                                                                      Ayşegül Kocamüminler

                                                                                                                                                                                                      Büşranur Çevik

                                                                                                                                                                                                      Özge Kara

Bakmak istersen...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir